Đề thi môn Văn lớp 10 THPT chuyên KHXH&NV gây tranh cãi: Dùng thuật ngữ thiếu chính xác

Đề thi môn Ngữ văn chung trong kỳ tuyển sinh lớp 10 của Trường THPT chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn năm 2026 diễn ra vào ngày 23/5 đang trở thành chủ đề được bàn luận sôi nổi trên mạng xã hội. Không chỉ gây chú ý bởi độ khó, đề thi còn tạo ra tranh cãi lớn về tính chuẩn xác khi sử dụng từ ngữ học thuật và nguyên tắc kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn ở bậc THCS.

Tâm điểm tranh luận nằm ở phần Đọc hiểu sử dụng bài thơ “Lá đỏ” của Nguyễn Đình Thi cùng câu hỏi yêu cầu học sinh nêu hiểu biết về nhân vật trữ tình "em gái tiền phương".

Theo PGS.TS Nguyễn Việt Hùng - Giảng viên khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội, đề thi không chỉ gây tranh luận vì độ khó mà còn bộc lộ nhiều vấn đề về nguyên tắc kiểm tra đánh giá, tính chuẩn xác học thuật và sự phù hợp với chương trình Ngữ văn THCS.

Một trong những vấn đề đầu tiên được PGS.TS Nguyễn Việt Hùng nhắc tới là việc đề thi sử dụng bài thơ “Lá đỏ” của Nguyễn Đình Thi - văn bản đã xuất hiện trong SGK Ngữ văn 8 bộ Kết nối tri thức với cuộc sống.

Theo thầy Hùng, điều này không phù hợp với các hướng dẫn hiện hành về kiểm tra đánh giá môn Ngữ văn, đặc biệt trong bối cảnh học sinh đang học nhiều bộ sách giáo khoa khác nhau.

Vị giảng viên cho rằng, việc một số thí sinh đã từng học văn bản này, trong khi nhiều thí sinh khác chưa được tiếp cận, có thể tạo ra sự thiếu công bằng trong kỳ thi tuyển sinh. Không chỉ vậy, thầy Hùng cũng chỉ ra rằng ngữ liệu trong đề thiếu phần chú thích cần thiết về tác giả và hoàn cảnh ra đời tác phẩm, trong khi đây là những dữ kiện quan trọng giúp học sinh hiểu bài thơ tốt hơn, nhất là với một văn bản giàu yếu tố lịch sử và cảm xúc như “Lá đỏ”.

PGS.TS Nguyễn Việt Hùng cũng đặc biệt nhấn mạnh tới cách đặt câu hỏi ở phần Đọc hiểu. Thầy Hùng cho rằng những diễn đạt như “cách kiến tạo nhạc tính”, “sự kết hợp giọng tự sự, trữ tình và kịch” là các yêu cầu mang tính học m

Đáng chú ý, theo thầy Hùng, khái niệm “nhân vật trữ tình” - thuật ngữ đang gây tranh cãi nhiều nhất - thậm chí không nằm trong các yêu cầu cần đạt của chương trình Ngữ văn THCS hiện hành. Vì vậy, giảng viên Đại học Sư phạm Hà Nội đánh giá các câu hỏi ở phần Đọc hiểu, đặc biệt câu 2, 3 và 4, đã vượt khỏi phạm vi chương trình dành cho học sinh lớp 9.

Điểm gây tranh luận mạnh nhất trong đề thi là câu hỏi yêu cầu học sinh “nêu hiểu biết về nhân vật trữ tình "em gái tiền phương’”. Theo PGS.TS Nguyễn Việt Hùng, đây là sự nhầm lẫn về tri thức lý luận văn học, trong bài thơ “Lá đỏ”, chủ thể mang cảm xúc và điểm nhìn xuyên suốt là người lính hành quân trên tuyến Trường Sơn. Trong khi đó, “em gái tiền phương” là hình tượng được quan sát và ngợi ca chứ không phải chủ thể trữ tình trực tiếp cất tiếng nói cảm xúc.

Ngoài ra, thầy Hùng cho rằng câu lệnh “nêu hiểu biết” thiếu tính tường minh vì học sinh có thể hiểu theo nhiều hướng khác nhau, từ kiến thức xã hội, lịch sử cho tới cảm nhận văn học, thay vì tập trung rõ vào văn bản. Không chỉ phần Đọc hiểu, câu nghị luận xã hội yêu cầu bàn về “niềm tin” từ hai dòng thơ trong “Lá đỏ” cũng bị nhận xét là có phần khiên cưỡng.

Từ những phân tích trên, PGS.TS Nguyễn Việt Hùng cho rằng đề thi “không đáp ứng các tiêu chí cơ bản của kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn bậc THCS”. Vị giảng viên khoa Ngữ văn nhấn mạnh trách nhiệm không chỉ thuộc về người ra đề mà còn liên quan tới Ban thẩm định và Ban chỉ đạo kỳ thi.

Dù đưa ra nhiều nhận xét khá thẳng thắn, thầy Hùng cũng cho rằng học sinh không nên quá lo lắng. Từ những tranh luận học thuật đang diễn ra, nhiều khả năng người chấm thi sẽ không quá khắt khe với các lỗi xuất phát từ chính sự bất cập của đề bài. Thầy Hùng cũng nhắn nhủ các giáo viên THCS tiếp tục tin tưởng vào những tri thức chuyên môn đã được đào tạo và giảng dạy, không nên vì tranh cãi quanh một đề thi mà hoài nghi năng lực nghề nghiệp của bản thân.