Đi “Tây” để thấy mình Việt cỡ nào
Mang trong mình hai dòng máu Việt - Pháp, Cécile Ngọc Sương Perdu là cô chủ nhỏ của studio Lộn Xộn (Cần Thơ). Đây là studio thiết kế & xưởng in Riso “rặt miền Tây”, với các dự án thiết kế poster, postcard, lịch, tạp chí tự xuất bản (zine), bản đồ du lịch Về Mekong ngắm gạch bông, Men theo con nước, Ăn xơi miền Tây…
Lớn lên tại vùng đồng bằng sông Cửu Long, Cécile được vi vu khắp Tây Nam Bộ trên chiếc ghe bầu chở gạo: “Ba mình là một kỹ sư đóng tàu người Pháp, đã tự tay thiết kế lại chiếc ghe thành du thuyền, đưa cả gia đình xuôi ngược dòng sông Tiền, sông Hậu. Nhờ đó, từ nhỏ mình đã được gặp những người dân, những người thợ làng nghề” - Ngọc Sương chia sẻ.
Từ nhỏ, Cécile đã quen với việc được gọi là “nhỏ Tây nói tiếng Việt”, “Con bé này ngộ ngộ, lạ lạ hen” vì mái tóc xoăn bồng bềnh, đôi mắt sâu kiểu Pháp. “Nhưng nhờ đi học ngành kiến trúc tại Đại học Edinburgh (Scotland), mình mới thấy mình Việt cỡ nào khi kể những câu chuyện miền Tây cho các bạn ở Anh. Mình kể chuyện được chú Tư Việt dẫn đi coi mô hình khóm - cau - dừa ở An Giang có thể sống chung với nhau, chịu ảnh hưởng từ ba dân tộc, ba yếu tố đất và nước khác nhau. Mình nhận ra từ kiến trúc đến lời ăn tiếng nói, các món ăn đến cách mình ăn cũng có sự giao thoa văn hóa”.
Sau sáu năm học đại học, Cécile chọn trở về Cần Thơ và tiếp tục đi dọc các con sông miền Tây để hiểu về từng làng nghề. Mỗi lần đi thực địa, cô bạn lại cho ra đời nhiều ấn phẩm thiết kế tại studio nhỏ của mình.
Tuyệt chiêu “xin một tấm hình” trên đường thực địa
Ngọc Sương đã làm hướng dẫn viên du lịch cho một người bạn để thực hiện nội dung sách Việt Nam Phiêu Lưu Ký - Đồng Bằng Sông Cửu Long. Để xin được một tấm hình chụp bộ vì kèo gỗ bao gồm cột, xà, kẻ, bẩy liên kết với nhau để nâng đỡ mái nhà sàn tại An Giang, Sương đã nhiều lần bị người dân từ chối cho vào nhà, đóng sầm cửa vì sợ cô bạn đến... bán bùa, “đào lửa”.
Không bỏ cuộc, Ngọc Sương thưa chuyện tự nhiên, thoải mái: “Chú không cho con vào không sao hết, chú cho con xin tấm hình thôi. Chú có biết căn nhà nào đẹp đẹp quanh đây để tụi con ghé thăm không chú?”… Chính sự chân thành ấy đã khiến cô chú mở cửa, rót trà và kể tường tận cách cất nhà, kỹ thuật cưa lọng để thoáng gió với cô bạn.
Sự nhiệt tình của Ngọc Sương còn chạm đến TS. Bùi Trân Phượng (Nguyên Hiệu trưởng trường Đại học Hoa Sen) khi đưa cô đi thăm thú miệt vườn. Từng đến thăm studio Lộn Xộn của Ngọc Sương tại Cần Thơ, cô Bùi Trân Phượng ấn tượng: “Ngọc Sương là một công dân toàn cầu thế hệ mới - không phải chỉ nói tiếng nước ngoài trôi chảy mà đi đến đâu cũng hiểu được văn hóa nước bạn, đồng thời hiểu sâu sắc văn hóa của chính mình để tự hào giới thiệu cho bạn bè bốn phương”.
Nối nghiệp gia đình theo cách của Gen Z
Trong hành trình giao lưu với các bạn trẻ Cần Thơ, Ngọc Sương và đồng đội nhận ra nhiều trăn trở: “Nhiều bạn chọn lên thành phố lớn học tập rồi ở lại lập nghiệp, khiến các nghề thủ công quê nhà dần vắng bóng người tiếp quản”. Hãy để Lộn Xộn Studio mách bạn cách biến chính những nghề truyền thống của gia đình thành vũ trụ nghề nghiệp thú vị.
Bước 1: Không có nghề nào là nghề cũ
Dù không theo nghiệp cầm cưa đóng ghe của ba, nhưng Ngọc Sương vẫn đưa hình ảnh ghe xuồng Nam Bộ lên poster Những đôi mắt trên mặt nước. Để vẽ được một chiếc ghe vừa hiện đại, vừa không mất đi nét văn hóa cổ truyền, cô bạn đã mày mò, cập nhật thông tin. Nhiều ngư dân không còn được đóng ghe gỗ lớn mà chuyển sang đóng ghe sắt, nhưng trước khi ra khơi, họ vẫn vẽ mắt cho ghe, cúng khai quan mở nhãn để ghe tìm lối về giữa mênh mông sóng nước.
Với các bạn miền Tây muốn làm mới nghề đóng ghe của gia đình, chúng mình không chỉ cần trò chuyện với ông bà, ba mẹ để hiểu cách tạc, trắc, ghép gỗ cho những con ghe nhỏ mà còn cần chủ động khảo sát, tra cứu để kịp thích nghi với sự thay đổi.
Bước 2: Tận dụng nguyên liệu cây nhà lá vườn
Thay vì tìm kiếm nguyên liệu đâu xa, hãy tận dụng ngay những gì thiên nhiên quê nhà đang có sẵn. Khi quan sát trên dòng sông Hậu có lục bình là loài thực vật xâm lấn, sinh sôi nảy nở cực nhanh, làm cản trở dòng chảy và ghe xuồng đi lại, Ngọc Sương đã cùng các thành viên trong nhóm nảy ra ý tưởng sử dụng giấy làm từ lục bình để in Risograph.
Kỹ thuật in Risograph có nguồn gốc từ Nhật Bản, dùng mực in làm từ đậu nành thân thiện với môi trường, tạo ra ấn phẩm có màu sắc rực rỡ, hiệu ứng vân hạt độc lạ. Cùng một mẫu thiết kế nhưng mỗi bản in ra không bản nào giống 100% bản nào.
Bước 3: Chốt đơn bằng câu chuyện phía sau (backstory)
Sản phẩm đẹp thôi chưa đủ, hãy tạo ra sự gắn kết từ những câu chuyện thật. Nếu nghề làm cổng lá dừa An Giang của gia đình bạn đang chật vật cạnh tranh với cổng mút xốp làm sẵn, hãy kể cho khách hàng về ý nghĩa đằng sau chiếc cổng cưới truyền thống. Cả làng xúm xít đón ngày vui, người chẻ tre, người tước lá, mỗi người chia nhau một công đoạn để đan thành chiếc cổng tình làng nghĩa xóm của người dân Miền Tây.
Bước 4: Mở rộng mô hình kinh doanh
Sau cùng, bạn có thể hô biến sản phẩm nhỏ của mình thành hoạt động có nhiều khách hàng Gen Z cùng tham gia.
Ngoài bán các ấn phẩm sáng tạo, Ngọc Sương còn mở workshop tại studio để khách du lịch đi học in thủ công, tự tay cắt dán hình ảnh vùng sông nước miền Tây Nam Bộ để trang trí sổ tay, thiệp lưu niệm, túi tote, áo thun gói mang về.
Có dịp mời bạn cùng ghé Lộn Xộn Studio của Ngọc Sương nha!
