Google News

Khi lợi thế gia đình vừa là bệ phóng, vừa là áp lực của thế hệ nghệ sĩ trẻ

HHTO - Ở Việt Nam, một nghệ sĩ sinh ra trong gia đình có truyền thống nghệ thuật thường được gọi là “con nhà nòi”. Còn tại thị trường Âu Mỹ, “nepo baby” lại mang sắc thái châm biếm, dùng để chỉ những người có sự nghiệp thuận lợi nhờ gia đình nổi tiếng hoặc có quyền lực. Sự khác biệt này không chỉ nằm ở cách gọi. Nó cho thấy mỗi xã hội đang nhìn vào hai thứ rất khác nhau: Một bên là di sản, một bên là đặc quyền.

Ở Việt Nam, gia đình có thể là “một phần của nghề”

kieu-anh.jpg
Ca nương Kiều Anh.

“Con nhà nòi” vốn không phải là một khái niệm mới đối với khán giả Việt Nam. Trong nhiều loại hình nghệ thuật như chèo, cải lương, tuồng hay ca trù, mô hình “cha truyền con nối” từng là phương thức duy trì nghề qua nhiều thế hệ. Việc một gia đình có nhiều đời theo nghề được xem là điểm tựa chuyên môn và niềm tự hào truyền thống.

Vì thế, khi một nghệ sĩ trẻ tiếp tục theo nghề của ông bà, cha mẹ, công chúng dễ nhìn thấy ở họ câu chuyện “tiếp nối” trước khi nghĩ đến chuyện “được ưu ái”. Ca nương Kiều Anh là một ví dụ rõ ràng. Cô xuất thân từ gia đình có bảy đời theo truyền thống ca trù và khi nói về hành trình nghệ thuật, câu chuyện gia đình không trở thành “điểm trừ” mà gần như chính là một phần bản sắc của cô.

Không chỉ vậy, nhiều ý kiến cho rằng chỉ cần xuất thân từ gia đình có người làm nghệ thuật và được khán giả yêu mến, nghệ sĩ đã phần nào nhận được sự trân trọng từ công chúng. Từ Thể Thiên (cháu trai nhạc sĩ Trịnh Công Sơn), marzuz (cháu gái ca sĩ Hà Trần) đến Mỹ Anh (con gái ca sĩ Mỹ Linh), các nghệ sĩ có “gốc gác” nghệ thuật dễ trở thành chủ đề bàn tán, và phần lớn những cuộc thảo luận đều nhìn nhận tích cực về xuất thân của họ.

my-anh-my-linh-1740125315-1585.jpg
Mẹ con ca sĩ Mỹ Linh - Mỹ Anh.

Người Việt vốn quen với việc cha mẹ truyền lại cho con cái nhiều thứ: Một nghề, một cửa hàng hay một bí quyết gia đình. Trong nghệ thuật, sự tiếp nối ấy còn là yếu tố tình cảm. Khi một người trẻ nối nghiệp gia đình, công chúng dễ nhìn nhận đó như một câu chuyện về sự “giữ lửa” hơn là một đặc quyền cần chất vấn.

Dù vậy, chính những nghệ sĩ này thường phải đối mặt với một áp lực khác: Cái bóng của chính gia đình. Họ không chỉ cần chứng minh mình có đủ khả năng để đứng trên sân khấu, mà còn phải cho công chúng thấy rằng mình có bản sắc riêng, thay vì chỉ được biết đến với tư cách “con của ai đó”.

Nepo Baby tại Hollywood:
Tâm điểm của tranh luận về đặc quyền

Cuối năm 2022, New York Magazine từng gọi đó là “năm của Nepo Baby” khi công khai lập hẳn một “bản đồ” những gia đình quyền lực trong Hollywood. Từ đây, cụm từ này nhanh chóng trở thành một từ khóa văn hóa trên mạng xã hội. Những cái tên như Maya Hawke, Lily-Rose Depp hay Jaden Smith không chỉ được bàn luận sôi nổi dựa trên các tác phẩm, mà xuất thân gia đình cũng trở thành một phần của những cuộc trò chuyện “không mấy đẹp đẽ” về họ.

lily-rose.jpg
Diễn viên, người mẫu Lily-Rose Depp.

Tại sao khán giả phản ứng gay gắt như vậy? Có lẽ câu trả lời nằm ở cách mỗi thị trường nhìn về cơ hội. Tại thị trường Âu Mỹ, tranh cãi xung quanh nepo baby không nằm ở việc cha mẹ họ nổi tiếng hay không, mà nằm ở câu hỏi: “Bạn đã được gia đình mở sẵn bao nhiêu cánh cửa?”.

jaden.jpg
Ca sĩ, diễn viên Jaden Smith.

Làn sóng chỉ trích nepo baby thực chất là một phản ứng bảo vệ tính bình đẳng trong cạnh tranh. Thị trường Âu Mỹ vận hành dựa trên niềm tin vào "chủ nghĩa thực lực" - nơi mọi cá nhân đều có quyền hy vọng rằng tài năng và sự nỗ lực sẽ quyết định vị trí của họ. Khi một nepo baby bước qua cánh cửa casting bằng danh tiếng của phụ huynh, dù có tài năng hay không, điều đó bị diễn giải như chiếm đoạt một cơ hội hữu hạn của hàng ngàn diễn viên khác - những người đã đánh đổi hàng năm trời vất vả chỉ để đổi lấy vài phút thử vai.

Ngược lại, tại Việt Nam, cơ hội trong ngành giải trí chưa bị nhìn nhận như một "bánh xe tài nguyên" khép kín hay một cuộc đua sinh tồn khốc liệt. Quy mô thị trường chưa bị tập đoàn hóa triệt để khiến công chúng xem con đường nghệ thuật là không gian rộng mở cho tất cả. Hơn nữa, văn hóa Á Đông vốn coi trọng tính kế thừa và tình cảm gia đình, khiến khán giả coi việc cha mẹ dìu dắt con cái bước vào nghề là lẽ tự nhiên, thay vì xem đó là hành vi "cướp mất cơ hội" của người khác.

Khán giả có thật sự “ghét” nepo baby?

6-tshirt.jpg

Nhìn vào thực tế, định kiến dư luận dành cho nepo baby không đến từ chính xuất thân của họ. Thứ thực sự châm ngòi cho ngọn lửa giận dữ của khán giả là tâm lý "mù đặc quyền" - khi những nghệ sĩ trẻ nghiễm nhiên thụ hưởng bệ phóng nhung lụa nhưng lại cố gượng ép bản thân vào kịch bản "tay trắng làm nên tất cả".

Bệ phóng gia đình có thể mua được tấm vé bước qua cánh cửa đầu tiên, nhưng không thể mua được sự công nhận bền vững từ đại chúng. Khoảng cách giữa một "kẻ ăn bám hào quang" và một "người kế thừa thực thụ" nằm ở thái độ ứng xử với lợi thế ban đầu: Thừa nhận may mắn với một sự khiêm nhường cần thiết, và dùng năng lực chuyên môn để bảo chứng cho sự xuất hiện của mình.

Khi lợi thế gia đình được chuyển hóa thành giá trị nghệ thuật đích thực, nhãn dán "nepo baby" sẽ tự động thoái vị, nhường chỗ cho danh xưng duy nhất còn lắng đọng lại: Một nghệ sĩ.

1791601864115-7061974761803400685-g6912224677469328385-3cf1c5208ace05afec3af5c8a55a9ac0.jpg

Cùng chuyên mục