Có hộ chiếu Việt Nam là điều kiện cần nhưng chưa đủ
Theo quy định FIFA, để được đại diện cho một đội tuyển quốc gia, cầu thủ trước hết phải có quốc tịch lâu dài của quốc gia đó. Với những cầu thủ nhập quốc tịch sau tuổi 18 nhưng không có mối liên hệ về nơi sinh hoặc nguồn gốc với quốc gia mới, FIFA còn đặt ra điều kiện về thời gian cư trú. Cụ thể, cầu thủ cần cư trú trên lãnh thổ quốc gia mà mình muốn đại diện ít nhất 5 năm liên tục sau khi đủ 18 tuổi. Đây là điều kiện từng khiến Nguyễn Xuân Son phải chờ đến cuối năm 2024 mới có thể khoác áo ĐT Việt Nam.
Nguyễn Xuân Son, tên khai sinh Rafaelson Bezerra Fernandes, đến Việt Nam giai đoạn tháng 12/2019 và được trao quốc tịch Việt Nam vào tháng 9/2024. Tuy nhiên, dù đã có quốc tịch, anh vẫn phải chờ đủ 5 năm cư trú tại Việt Nam. FIFA sau đó xác nhận tiền đạo này đủ điều kiện thi đấu cho ĐT Quốc gia Việt Nam từ ngày 20/12/2024.
Điều đó cho thấy nhập quốc tịch và đủ tư cách thi đấu quốc tế là hai bước khác nhau.
Đỗ Hoàng Hên cũng trải qua câu chuyện tương tự. Tiền vệ gốc Brazil hoàn tất nhập quốc tịch Việt Nam vào tháng 10/2025, nhưng thời điểm đó điều kiện về 5 năm cư trú mới là yếu tố cần hoàn tất để anh đủ tư cách khoác áo ĐT Việt Nam. Sau khi đáp ứng yêu cầu, Hoàng Hên được triệu tập lên tuyển vào tháng 3/2026. Tuy nhiên, 5 năm cư trú không phải quy định duy nhất.
Từng khoác áo đội tuyển quốc gia khác: Câu chuyện phức tạp hơn
Nếu một cầu thủ từng thi đấu cho một đội tuyển khác, FIFA sẽ xem xét thêm lịch sử thi đấu quốc tế của người đó.
Nguyễn Filip (CLB Công an Hà Nội) là ví dụ rất rõ. Thủ môn sinh tại CH Czech từng được triệu tập lên ĐT Czech, thậm chí có tên trong danh sách thi đấu tại UEFA Nations League. Tuy nhiên, anh không ra sân một phút nào cho ĐT Czech. Sau khi hoàn tất quốc tịch Việt Nam, Filip được xác nhận đủ điều kiện khoác áo ĐT Việt Nam. Chính việc chưa thi đấu cho ĐT Czech đã tạo ra khác biệt rất lớn. Nếu Filip ra sân trong trận đấu chính thức khi chưa có quốc tịch Việt Nam, câu chuyện có thể đã hoàn toàn khác.
Với Cao Pendant Quang Vinh, cầu thủ sinh tại Pháp từng khoác áo U16 và U18 Pháp. Sau khi được nhập quốc tịch Việt Nam vào tháng 3/2025, anh vẫn đủ điều kiện chuyển liên đoàn và thi đấu cho ĐT Việt Nam.
Điểm quan trọng là FIFA có những quy định khác nhau đối với cầu thủ từng thi đấu ở các cấp độ trẻ và cầu thủ đã ra sân cho ĐT Quốc gia. Vì vậy, câu hỏi “đã từng đá cho đội tuyển quốc gia khác?” chưa đủ để kết luận một cầu thủ có bị ràng buộc hay không.
Đây cũng là lý do cần phân biệt giữa được nhập quốc tịch và được thay đổi Liên đoàn đại diện.
Lê Giang Patrik: Trường hợp phải xin chuyển Liên đoàn
Lê Giang Patrik (CLB Công an TP.HCM) là ví dụ rõ nhất cho vấn đề này. Thủ môn sinh năm 1992 tại Slovakia, có cha là người Việt và từng thi đấu cho các đội tuyển trẻ Slovakia, trong đó có U19 và U21. Tháng 1/2026, Patrik được Chủ tịch nước quyết định cho nhập quốc tịch Việt Nam.
Nhưng có quốc tịch Việt Nam vẫn chưa đủ để anh lập tức được khoác áo ĐT Việt Nam.
Do từng ra sân cho U21 Slovakia ở các trận đấu chính thức, Patrik phải hoàn tất thủ tục thay đổi Liên đoàn đại diện từ Slovakia sang Việt Nam trên hệ thống FIFA. Đây là lý do anh được gọi vào danh sách sơ bộ nhưng không thể thi đấu cho ĐT Việt Nam trong đợt FIFA Days tháng 3/2026.
Đến tháng 6/2026, Patrik Lê Giang xác nhận FIFA đã chính thức chấp thuận cho anh thi đấu cho ĐT Việt Nam sau khi hoàn tất thủ tục chuyển đổi.
Như vậy, trường hợp Patrik cho thấy một cầu thủ có thể đã có quốc tịch Việt Nam và có nguồn gốc Việt Nam, nhưng vẫn phải xin FIFA cho thay đổi Liên đoàn nếu trước đó đã có lịch sử thi đấu quốc tế thuộc diện ràng buộc.
Một trường hợp tương tự là Trần Thành Trung (CLB Ninh Bình, hiện khoác áo đội trẻ U23 Việt Nam). Cầu thủ Việt kiều từng thi đấu cho các đội tuyển trẻ Bulgaria và phải thực hiện thủ tục chuyển Liên đoàn. FIFA xác nhận anh chuyển từ Liên đoàn Bulgaria sang Việt Nam vào tháng 8/2025.
Vì sao FIFA phải kiểm soát việc chuyển liên đoàn?
FIFA không cho phép cầu thủ tùy ý thay đổi đội tuyển quốc gia chỉ vì có thêm một quốc tịch. Theo cơ chế "change of association", một cầu thủ chỉ được yêu cầu thay đổi Liên đoàn một lần và hồ sơ phải đáp ứng các điều kiện cụ thể. Điều này nhằm ngăn việc cầu thủ liên tục thay đổi đội tuyển theo cơ hội thi đấu.
Mỗi hồ sơ phải được xem xét dựa trên nhiều yếu tố: Cầu thủ có quốc tịch nước mới hay chưa, có mối liên hệ với quốc gia đó hay không, từng thi đấu cho đội tuyển nào, ở cấp độ nào, trận đấu có thuộc diện chính thức hay không và những điều kiện cụ thể của FIFA tại thời điểm cầu thủ thi đấu.
Có thể thấy “nhập tịch” không phải một chiếc vé tự động lên ĐT Quốc gia. FIFA tách rất rõ hai vấn đề: Một cầu thủ có đủ điều kiện đại diện cho Việt Nam hay không và nếu từng đại diện cho một Liên đoàn khác, anh ta có được phép chuyển sang Việt Nam hay không.
FIFA kiểm soát chặt việc thay đổi Liên đoàn nhằm ngăn cầu thủ tùy ý “chọn đội tuyển” theo cơ hội thi đấu. Nếu quy định quá lỏng, một cầu thủ có thể khoác áo quốc gia này, sau đó nhập tịch và chuyển sang quốc gia khác khi không còn được trọng dụng. Điều này không chỉ làm giảm ý nghĩa của việc đại diện cho một đội tuyển mà còn có thể ảnh hưởng đến tính công bằng của các giải đấu quốc tế. Vì vậy, FIFA đặt ra những điều kiện cụ thể và giới hạn số lần thay đổi Liên đoàn để bảo đảm cầu thủ có mối liên hệ thực chất với quốc gia mình đại diện.
