Ở miền Bắc Việt Nam, mùa leo núi lại đến. Những người từng leo núi hẳn đã biết các hướng dẫn viên luôn nhắc từ trước khi đi là lúc xuống núi phải rất cẩn thận vì dễ gặp sự cố; mặc dù việc leo lên khiến người leo phải gắng sức, nên dễ nghĩ rằng khi chạm tới đỉnh là đã vượt qua phần khó nhất rồi.
Thực tế, 75,3% số vụ ngã của người leo núi ở Áo là xảy ra trên đường xuống núi. 61,1% số vụ ngã gây tử vong của người leo núi Thụy Sĩ là khi xuống núi, theo Global Summit Guide (GSG), nền tảng dữ liệu về leo núi.
Cũng theo GSG, nhiều bộ dữ liệu chất lượng cao ở các môi trường leo núi khác nhau đã cho thấy xuống núi là giai đoạn tiềm ẩn rủi ro cao bất thường.
Một số trang về leo núi Everest cũng viết, chính chặng xuống núi mới là nguy hiểm nhất.
Đường xuống núi chưa chắc dễ hơn
Việc di chuyển xuống dốc làm thay đổi cách cơ thể tương tác với địa hình. Các điểm đặt chân trở nên khó quan sát hơn, các cơ phải chịu tải trọng khác đi, đất đá dễ bị xê dịch khi người leo "phanh" lại, và chỉ một cú trượt nhẹ cũng có thể khiến người leo núi bị mất đà, lao đi nhanh hơn, khó kiểm soát…
Khi nhắc tới một nghiên cứu về các ca tử vong trên núi Everest, nhà thần kinh học R. Douglas Fields của Viện Y tế Quốc gia Mỹ (NIH) cũng đã nói với trang Scientific American: "Có một quy luật phổ biến trong leo núi là số người tử vong khi xuống núi nhiều hơn khi leo lên… Bạn đã dốc hết sức lực để lên được tới đỉnh. Bạn mệt mỏi và kiệt sức (khi đi xuống)".
Nhưng đó mới là các yếu tố bên ngoài.
Cạn kiệt khả năng ra quyết định
Sau nhiều giờ gắng sức, điều chỉnh tốc độ và thực hiện các kỹ thuật leo trèo, khả năng xử lý thông tin của người leo núi suy giảm.
Các phân tích của CLB Alpine Mỹ (hỗ trợ người leo núi nói chung) cho thấy có mối liên hệ giữa nguy cơ gặp nạn khi xuống núi với sự mệt mỏi, áp lực phải hoàn thành (phải xuống được chân núi) và những quyết định được đưa ra trong trạng thái căng thẳng.
Khi xuống núi, con người dễ có những suy nghĩ quen thuộc: "Lúc leo lên, mình vẫn làm theo cách này mà", "Bám vào chỗ đó chắc là ổn thôi", "Đi theo lối này chắc là đúng"… Mỗi suy nghĩ như vậy lại có thể làm giảm mức độ an toàn chính tại thời điểm mà nguồn lực dự trữ của cơ thể đã cạn dần.
"Ảo tưởng về đích"
Một điều mà ít người nghĩ tới là cảm giác đã hoàn thành thử thách.
Tức là, mục tiêu đã kết thúc về mặt tâm lý trước khi thực sự kết thúc về mặt thể chất.
Việc chạm đỉnh thường khiến sự tập trung của người leo núi giảm. Người leo núi có thể chuyển từ trạng thái tập trung tinh thần để leo đến đích sang mong muốn trở về. Nhưng hành trình xuống núi vẫn đòi hỏi rất nhiều về cả thể lực và tinh thần, tâm lý: Vẫn có những đoạn phải đu dây, địa hình nguy hiểm, di chuyển kéo dài nhiều giờ…
Sự chênh lệch giữa cảm giác hoàn thành về mặt tâm lý và các mối nguy hiểm vật lý vẫn còn phía trước chính là lý do mà các hướng dẫn viên luôn nhắc người leo núi rằng "lên đỉnh mới chỉ là đi được một nửa chặng đường".
Vì vậy, khi tính toán cho hành trình, người leo núi luôn nên tính để dành thời gian, sức lực và đồ dùng cho cả lượt về. Bởi vì, giống như lời của nhà leo núi nổi tiếng Ed Viesturs: "Lên tới đỉnh là tùy chọn. Trở về là bắt buộc".
