Tóm tắt nhanh:
· Nhiều nghiên cứu đã chứng minh hiện tượng những người bị lạc có xu hướng đi thành vòng tròn.
· Không phải do độ lệch giữa hai bên chân như nhiều người nghĩ.
· Ngay cả người có khả năng định hướng tốt cũng có thể bị lạc và khó thoát ra trong điều kiện rừng rậm, thiếu ánh sáng.
· Khi bị lạc, nên dừng lại và xác định lại phương hướng thay vì tiếp tục di chuyển theo cảm tính.
Trong những chuyện kể lại về người bị lạc khi leo núi, đi rừng, có không ít tình huống là người bị lạc, kể cả người có kinh nghiệm, chỉ đi thành vòng tròn quanh một khu vực. Thậm chí, có những người bị lạc đi thành vòng tròn đến kiệt sức, không còn tỉnh táo.
Và có cả những người khi được tìm thấy đã kể lại rằng họ chắc chắn mình đã đi "thẳng" để tìm đường xuống núi hoặc thoát khỏi rừng, nhưng không hiểu sao lại đi thành vòng tròn và quay về gần điểm ban đầu - khiến họ càng hoang mang và hoảng loạn.
Những trải nghiệm như trên đang được chia sẻ nhiều trên mạng xã hội sau sự việc một nam sinh Hà Nội bị lạc khi leo núi ở Tam Đảo, và khi ngày càng nhiều người tham gia trekking ở nơi rừng núi trong các kỳ nghỉ lễ. Một số cư dân mạng cho rằng, đây là hiện tượng có yếu tố tâm linh, như câu nói từ xưa là "ma đưa lối, quỷ dẫn đường".
Nhưng thực ra, đây là hiện tượng đã được ghi nhận trong nhiều nghiên cứu về hành vi con người khi mất phương hướng.
Theo trang NBC News, Jan Souman, nhà tâm lý học tại Viện Max Planck về Điều khiển học Sinh học ở Tubingen (Đức), đã thực hiện một nghiên cứu xem có đúng là những người bị lạc thường đi thành vòng tròn hay không.
Ông Souman yêu cầu 9 người đi bộ càng thẳng càng tốt theo một hướng trong vài giờ. Trong đó, 6 người được cho đi bộ xuyên qua một vùng rừng bằng phẳng ở Đức. 3 người còn lại đi bộ qua sa mạc Sahara ở miền Nam Tunisia. Cả 9 người đều đeo thiết bị định vị để các nhà nghiên cứu có thể phân tích lộ trình.
Kết quả, được công bố trên tạp chí Current Biology (một tạp chí khoa học quốc tế uy tín), cho thấy là dù cố gắng đi bộ theo đường thẳng, nhưng những người tham gia thường đi vòng tròn mà không hề nhận ra.
Nhưng có một điều lạ: Việc đi vòng tròn chỉ xảy ra với 4 người đi bộ trong rừng lúc trời nhiều mây (thiếu ánh sáng) và một người đi bộ ở sa mạc vào buổi tối không có Mặt Trăng. Những người có thể nhìn thấy Mặt Trời hoặc Mặt Trăng đã đi khá thẳng.
Trong một nghiên cứu tiếp theo, 15 người tham gia được đề nghị đi thẳng khi bị bịt mắt. Khi không nhìn thấy gì, họ đã đi theo những vòng tròn nhỏ đến bất ngờ, với đường kính nhỏ hơn 20 mét.
Trong những lần lặp lại, những người đi bộ bị bịt mắt đôi khi đi theo một hướng và đôi khi đi theo hướng ngược lại. Điều này đã bác bỏ giả thuyết rằng con người có xu hướng đi vòng tròn chỉ vì một bên chân thường dài hơn hoặc khỏe hơn chân kia.
Souman thì cho rằng, những sai sót nhỏ trong não bộ tích lũy lại cho đến khi cảm giác về đường thẳng biến thành đường tròn.
Randy Gallistel, một nhà thần kinh học tại Đại học Rutgers (New Jersey, Mỹ), cho rằng điều này phần nào khiến chúng ta hiểu tại sao hầu hết những người tham gia trekking mà chẳng may tử vong đều được tìm thấy trong vòng một dặm tính từ nơi họ bị lạc.
Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng ong, chim bồ câu và nhiều loài động vật khác di chuyển theo vòng tròn nhỏ khi thiếu các tín hiệu định hướng như Mặt Trời. Và nghiên cứu với con người cho thấy rằng, dù có ý thức được những gì mình đang làm hay không, thì con người cũng rất nhạy bén với những tín hiệu môi trường đó.
Trang National Geographic viết, khi không có bất kỳ điểm mốc rõ ràng/ điểm tham chiếu nào, con người sẽ nhanh chóng lạc hướng, có những người đi không nhất quán mà cứ đi một hướng rồi lại đi ngược lại, ngay cả với những người vốn bình thường định hướng rất tốt.
Cho nên, với những người bị lạc khi leo núi, đi rừng, đặc biệt khi ít ánh sáng (trời tối dần, nhiều mây, nhiều cây cối…), hiện tượng đi thành vòng tròn càng dễ xảy ra. Trạng thái căng thẳng, mệt mỏi cũng làm giảm khả năng phán đoán và ghi nhớ, khiến sai lệch trong hướng đi càng lớn. Vì vậy mới có những chuyện là người bị lạc trong rừng, trên núi chỉ đi vòng tròn đến kiệt sức.
Những nghiên cứu nói trên có ý nghĩa rất quan trọng trong thực tế, để hiểu rằng con người có thể dễ bị mất phương hướng đến mức nào, và khi bị lạc ở nơi rừng núi thì việc thoát ra là khó khăn ra sao. Vì vậy, người leo núi, đi rừng nếu chẳng may bị tách đoàn và không chắc chắn về vị trí thì nên dừng lại, giữ bình tĩnh và tìm cách xác định lại phương hướng hoặc ở yên tại chỗ thay vì tiếp tục di chuyển theo cảm tính.
Còn nhìn chung, khi leo núi, đi rừng, thì việc đi theo nhóm, mang theo thiết bị định vị và tuân thủ các hướng dẫn là rất quan trọng, giúp chuyến đi an toàn, giảm nguy cơ sự cố.
