Ngày 29/9, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Gia Lai cho biết đã khởi tố vụ án, khởi tố bị can Trần Cát Tường để điều tra về tội “Làm nhục người khác”, đồng thời áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú. Vụ án được khởi tố sau khi cơ quan chức năng xác minh đơn tố giác của bà Vũ Phương Thanh (sinh năm 1988 tại Hà Nội) - được biết đến với bút danh Gào.
![gao-1.jpg](https://cdn.tienphong.vn/images/auD87acgjFyjaKaspKCiBspzeVIDwDeHKCt43LPLS9btj5QlHG5TMybPtSbmvaik/gao-1.jpg.avif "Vũ Phương Thanh - được biết đến với bút danh Gào. Ảnh: Talkshow "Lối ra".")
Theo nội dung tố giác, trong giai đoạn 2018 - 2025, Gào cho rằng mình liên tục bị một số cá nhân trong các hội nhóm anti-fan trên Facebook, Messenger và Zalo công kích, bôi nhọ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm. Cô cho biết đã thu thập gần 2.000 trang tài liệu trong khoảng 8 năm để làm chứng cứ. Đây là những nội dung đang được cơ quan chức năng điều tra, vì vậy cần phân biệt giữa thông tin do người tố giác cung cấp và những tình tiết đã được cơ quan tố tụng kết luận.
Không thích một người không đồng nghĩa với bạo lực mạng
Anti-fan về bản chất là những người không yêu thích hoặc có thái độ phản đối một cá nhân/ nhân vật nào đó. Việc không thích một người nổi tiếng, không đồng tình với phát ngôn hay hành động của họ không phải hành vi sai trái.
Một người có thể công khai nói rằng họ không thích một cá nhân nào đó, chỉ ra điểm họ cho là chưa hợp lý trong một phát ngôn hoặc kêu gọi không ủng hộ một hoạt động của người đó. Những điều này vẫn nằm trong phạm vi bày tỏ quan điểm, miễn là nội dung được thể hiện có căn cứ và không xâm phạm quyền lợi, lợi ích hợp pháp của người khác.
Ranh giới bắt đầu trở nên đáng chú ý khi đối tượng của lời nói không còn là hành vi hay quan điểm, mà chuyển thành việc hạ nhục chính con người đó. Việc “tôi không đồng ý với phát ngôn này vì…” khác với việc sử dụng những từ ngữ nhằm làm nhục, miệt thị hoặc gán ghép cho một người những hành vi nghiêm trọng khi chưa có căn cứ.
Nói cách khác, quyền phản đối không đồng nghĩa với quyền xúc phạm.
Khi “bóc phốt” biến thành cuộc công kích tập thể
Mạng xã hội khiến một lời nói có thể được khuếch đại rất nhanh. Một bài đăng có thể được chia sẻ từ nhóm này sang nhóm khác, một bình luận có thể kéo theo rất nhiều bình luận khác.
Trong một cộng đồng anti-fan, điều này càng dễ tạo ra hiệu ứng đám đông. Một người có thể nghĩ rằng mình chỉ đang chia sẻ lại thông tin, người khác cho rằng mình chỉ “nói theo mọi người”. Nhưng khi hàng trăm, hàng ngàn tài khoản cùng hướng sự chú ý vào một cá nhân, sức ép mà người đó phải đối mặt có thể lớn hơn rất nhiều so với một cuộc tranh luận thông thường.
Đối với vụ việc của nhà văn Gào, theo nội dung tố giác, cô cho rằng các nội dung công kích mình xuất hiện trong nhiều hội nhóm và trên nhiều nền tảng. Vụ việc vì thế đặt ra một vấn đề rộng hơn: Khi nào một cộng đồng phản đối chuyển từ việc nêu quan điểm sang biến một cá nhân thành mục tiêu công kích? Đó không còn đơn thuần là câu chuyện về việc “thích” hay “ghét” một người, mà cần xem xét cụ thể từng hành vi, nội dung và mức độ lan truyền.
Người thân không phải đối tượng của cuộc tranh cãi
Một ranh giới khác cần được đặc biệt lưu ý là việc kéo người thân vào các cuộc tranh cãi trên mạng. Theo nội dung đơn tố giác, nhà văn Gào còn phản ánh việc hình ảnh, số điện thoại và một số thông tin đời tư bị công khai, đồng thời cho rằng con mình từng bị theo dõi, chụp hình tại trường. Những tình tiết này hiện đang cần được cơ quan chức năng xác minh, làm rõ.
Dù tranh cãi giữa người lớn bắt đầu từ đâu, người thân của họ không mặc nhiên trở thành đối tượng để cộng đồng mạng tìm kiếm, bình luận hay gây áp lực. Đặc biệt, trẻ em không phải nhân vật trong cuộc tranh luận của người lớn.
Vì vậy, việc phản đối một người nổi tiếng không đồng nghĩa với việc được quyền xâm phạm đời tư của họ, càng không đồng nghĩa với việc có thể đưa gia đình và những người không liên quan vào cuộc.
Ranh giới nằm ở cách chúng ta phản ứng
Vụ việc của nhà văn Gào hiện vẫn đang được cơ quan chức năng điều tra. Nhưng từ câu chuyện này có thể thấy một điều: Không thích một người không có nghĩa là không được lên tiếng, nhưng lên tiếng không đồng nghĩa với việc được xúc phạm hay xâm phạm đời tư của họ.
Trên mạng xã hội, ranh giới giữa anti-fan và bạo lực mạng không nằm ở việc “thích” hay “ghét” một ai, mà nằm ở cách chúng ta thể hiện sự phản đối cá nhân đó như thế nào. Phê phán, nhận xét một hành vi là quyền của mỗi người nhưng biến một cá nhân thành mục tiêu để công kích, làm nhục hoặc kéo người thân của họ vào cuộc lại là một câu chuyện khác.
Theo Điều 155 Bộ luật Hình sự, người có hành vi làm nhục người khác có thể bị cảnh cáo, phạt tiền từ 10-30 triệu đồng hoặc cải tạo không giam giữ đến 3 năm. Trường hợp sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử để thực hiện hành vi, người phạm tội có thể bị phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm. Mức xử lý cụ thể phụ thuộc vào tính chất, mức độ hành vi và các tình tiết được cơ quan tố tụng xác định trong quá trình giải quyết vụ án.
