Để hiểu tại sao quiet quitting (từ bỏ lặng lẽ, làm việc cầm chừng) ngày càng được nhiều người trẻ ủng hộ, có thể nhìn vào văn hóa làm việc "996" từng gây tranh cãi lớn tại Trung Quốc. Chế độ lao động khắc nghiệt này buộc nhân viên làm việc từ 9 giờ sáng đến 9 giờ tối, 6 ngày mỗi tuần. Áp lực kéo dài khiến nhiều lao động rơi vào trạng thái kiệt sức, đồng thời châm ngòi cho làn sóng phản kháng mạnh mẽ.
Và quiet quitting xuất hiện như một phản xạ tự vệ tất yếu trước áp lực công việc ngày càng nặng nề. Thế nhưng, xu hướng này cũng dấy lên nhiều tranh cãi: Liệu quiet quitting có thật sự bảo vệ người trẻ thoát khỏi áp lực kiệt sức hay đang vô tình khiến họ đánh mất động lực và cơ hội bứt phá trong sự nghiệp?
Quiet quitting và cách Gen Z định nghĩa
lại "luật chơi" nơi công sở
Quiet quitting (nghỉ việc trong im lặng) là khái niệm dùng để chỉ những người lao động vẫn đi làm và hoàn thành công việc được giao nhưng không còn sẵn sàng "cháy hết mình" cho công việc. Họ từ chối tăng ca thường xuyên, hạn chế nhận thêm việc ngoài mô tả công việc (JD), không trả lời tin nhắn sau giờ hành chính, chủ động vạch ra ranh giới rõ ràng giữa công việc với cuộc sống cá nhân.
Trào lưu này bắt đầu bùng nổ trên TikTok vào khoảng năm 2022, đặc biệt lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng Gen Z.
Nhiều người trẻ cho rằng công việc không nên trở thành trung tâm của cuộc sống hay thước đo duy nhất của sự thành công. Thay vì theo đuổi "hustle culture" (văn hóa làm việc kiệt sức), Gen Z bắt đầu ưu tiên sức khỏe tinh thần, thời gian cá nhân và sự cân bằng lâu dài.
Tuấn Anh (25 tuổi, lập trình viên tại Đà Nẵng) bộc bạch: "Mỗi ngày của mình từng là những chuỗi họp hành kéo dài đến 8 giờ tối hay những lúc sếp tag tên trên Zalo đòi sửa bug lúc 11 giờ đêm. Nhưng cuối năm công ty thông báo cắt giảm thưởng vì lý do kinh tế khó khăn. Mình nhận ra sự cống hiến của mình đang bị xem là điều hiển nhiên. Từ đầu năm nay, mình chuyển sang chế độ 'quiet quitting', đúng 5h30 mình tắt máy và ra về. Ai nói mình thiếu chí tiến thủ cũng được, nhưng mình cần cứu lấy cái lưng và sức khỏe tinh thần của mình trước".
Trên thực tế, quiet quitting không đồng nghĩa với lười biếng hay thiếu trách nhiệm. Những người theo xu hướng này vẫn hoàn thành công việc được giao, chỉ là họ không còn muốn đánh đổi toàn bộ thời gian cá nhân và sức khỏe tinh thần để chạy theo kỳ vọng "cống hiến hết mình" tại nơi công sở.
Xu hướng quiet quitting giúp người trẻ có thêm thời gian đầu tư cho bản thân thay vì dành toàn bộ năng lượng cho công việc.
Sau giờ làm, không ít Gen Z lựa chọn học thêm ngoại ngữ, kỹ năng mới hoặc theo đuổi các sở thích như vẽ, chơi nhạc, tập thể thao, sáng tạo nội dung trên mạng xã hội. Với họ, công việc không còn là trung tâm duy nhất của cuộc sống mà chỉ là một phần để duy trì tài chính và tạo điều kiện cho những mục tiêu cá nhân khác.
Phương Linh (23 tuổi, nhân viên Content tại TP.HCM) chia sẻ: "Trong buổi họp định hướng dự án mới, khi sếp hỏi có ai tình nguyện nhận thêm mảng quản lý group cộng đồng không, mình đã chọn cách im lặng và nhìn xuống bàn. Trước đây mình sẽ là đứa giơ tay đầu tiên. Nhưng làm nhiều mà lương vẫn vậy, lại còn bị mang tiếng ôm đồm. Giờ mình chỉ làm đúng số lượng bài viết trong JD, hết task là mình đi học vẽ. Mình đi làm để kiếm tiền nuôi sở thích, chứ công ty không phải là nhà".
Mặt trái của "chiếc khiên" bảo vệ
mang tên "quiet quitting"
Dù được nhiều người trẻ xem như một cách để thoát khỏi áp lực nơi công sở, quiet quitting không hoàn toàn là một "chiếc khiên" an toàn tuyệt đối. Khi người lao động chỉ còn muốn làm vừa đủ và hạn chế mọi sự gắn kết với công việc, xu hướng này cũng dễ tạo ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực cho cá nhân và tập thể.
Trong môi trường công sở, không phải mọi công việc đều có thể phân chia rạch ròi theo đúng mô tả công việc (JD). Nhiều dự án đòi hỏi phải có sự phối hợp linh hoạt, tinh thần làm việc nhóm, khả năng xử lý các tình huống phát sinh. Khi một cá nhân chỉ làm đúng phần việc tối thiểu và từ chối mọi trách nhiệm ngoài phạm vi được giao, phần áp lực còn lại thường sẽ dồn lên vai những người khác trong nhóm.
Hoàng Long (24 tuổi, Trưởng nhóm Thiết kế tại Hà Nội) cho biết: "Trong team mình có một bạn thực hiện quiet quitting rất triệt để. Đúng 5 giờ chiều là bạn ấy tắt máy đi về, bất chấp dự án đang chạy nước rút và có lỗi phát sinh cần xử lý gấp. Kết quả là mình và các thành viên khác phải ở lại gánh phần việc đó đến 8-9 giờ đêm để kịp tiến độ cho khách hàng. Việc bạn ấy tự bảo vệ bản thân vô tình lại trở thành sự ích kỷ, đẩy áp lực và sự kiệt sức sang cho người khác".
Không chỉ ảnh hưởng đến tập thể, quiet quitting kéo dài có thể khiến nhiều người trẻ tự thu hẹp cơ hội phát triển của bản thân. Việc giữ tâm lý "làm vừa đủ" dễ khiến người lao động mất dần động lực học hỏi, ngại thử thách mới và khó tạo dấu ấn trong công việc. Giai đoạn đầu của sự nghiệp là thời điểm quan trọng để tích lũy kinh nghiệm và kỹ năng. Việc quá ưu tiên sự an toàn đôi khi khiến người trẻ bỏ lỡ những cơ hội bứt phá trong tương lai.
Một số chuyên gia nhân sự cho rằng quiet quitting còn phản ánh trạng thái "mất kết nối" giữa người lao động với công việc.
Khi đi làm chỉ để hoàn thành nghĩa vụ tối thiểu, nhiều người dần rơi vào cảm giác trì trệ, thiếu hứng thú và khó tìm thấy ý nghĩa trong công việc hằng ngày. Sự cân bằng lúc này vô tình biến thành trạng thái "đứng yên", nơi người trẻ không kiệt sức nhưng cũng không thực sự phát triển.
Bảo Ngọc (23 tuổi, nhân viên hành chính tại Cần Thơ) bày tỏ: "Sau hơn nửa năm chọn lối sống quiet quitting, mình nhận ra bản thân đang rơi vào một cái bẫy. Đúng là mình có nhiều thời gian rảnh hơn, nhưng mỗi ngày đi làm lại trở nên cực kỳ nhàm chán và vô nghĩa. Mình không còn mục tiêu phấn đấu, kỹ năng thì dậm chân tại chỗ trong khi bạn bè đồng trang lứa đã lên chức quản lý hoặc nhận những dự án lớn. Sự an toàn mà mình từng tự hào hóa ra lại là một chiếc kén khiến mình lười biếng và sợ hãi sự thay đổi".
Trong bối cảnh thị trường lao động cạnh tranh khốc liệt, sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI) khiến áp lực đối với người trẻ lớn hơn bao giờ hết. Nhiều công việc văn phòng mang tính lặp lại như nhập liệu, viết nội dung, chăm sóc khách hàng hay thiết kế đơn giản đang dần được AI hỗ trợ hoặc thay thế một phần. Điều này khiến việc người trẻ duy trì trạng thái "làm vừa đủ" trong thời gian dài trở thành một rủi ro cực lớn, dễ rơi vào thế bị động và có khả năng bị đào thải.
Từ "rút lui trong im lặng" đến "cống hiến có tư duy"
Thay vì rút lui hoàn toàn trong im lặng, một bộ phận Gen Z hiện nay đang hướng đến tư duy "cống hiến có chọn lọc" (mindful engagement). Họ vẫn làm việc nghiêm túc, sẵn sàng học hỏi và nỗ lực, nhưng không còn để công việc chiếm trọn thời gian, năng lượng và đời sống cá nhân.
Sự thay đổi này phản ánh rõ cách Gen Z nhìn nhận lại giá trị của công việc. Nếu trước đây, tăng ca hay luôn trong trạng thái "online" được xem là biểu hiện của trách nhiệm, thì hiện nay Gen Z quan tâm nhiều hơn đến hiệu quả thực tế và chất lượng sống lâu dài. Với họ, làm việc chăm chỉ không đồng nghĩa với việc phải liên tục vắt kiệt sức.
Nhiều người trẻ không còn chọn cách im lặng chịu đựng hay buông xuôi hoàn toàn. Họ bắt đầu học cách trao đổi rõ ràng hơn với doanh nghiệp về khối lượng công việc, kỳ vọng và lộ trình phát triển. Việc thiết lập ranh giới cá nhân cũng không còn mang ý nghĩa trốn tránh trách nhiệm, mà là cách để họ chủ động phân bổ thời gian và năng lượng cho những điều thực sự xứng đáng.
Bên cạnh đó, trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ, nhiều người trẻ cũng bắt đầu thay đổi cách làm việc. Thay vì tiêu tốn toàn bộ năng lượng cho những tác vụ lặp lại, nhiều người trẻ lựa chọn tận dụng AI và các công cụ tự động hóa để tối ưu hiệu suất làm việc. Với sự hỗ trợ từ công nghệ, Gen Z sẽ có thêm thời gian để tập trung vào những kỹ năng khó bị AI thay thế như tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề hay phát triển ý tưởng mới.
Sau cùng, trưởng thành nơi công sở có lẽ không nằm ở việc cố gắng đến kiệt sức hay lạnh lùng rút lui khỏi áp lực. Điều quan trọng là người trẻ cần biết cách làm việc thông minh và giữ được sự cân bằng giữa công việc và cuộc sống cá nhân.
