Vì sao không nên soi gương ban đêm hoặc trong bóng tối? Có thể nhìn thấy gì?

“Không nên soi gương vào ban đêm hoặc trong bóng tối/ trong ánh nến” là niềm tin khá phổ biến. Ở Việt Nam, nhiều người cũng dặn nhau như vậy, thậm chí trên mạng xã hội, nhiều người khẳng định họ đã thấy "những điều rất kỳ lạ" khi nhìn vào gương vào buổi đêm.

Ở các nền văn hóa khác nhau, điều này được diễn đạt theo nhiều cách. Ở một số nước châu Âu và Mỹ, có những chuyện truyền miệng rằng gương là "cánh cổng" giữa các thế giới, soi gương vào buổi đêm sẽ nhìn thấy điều "không phải là mình", chẳng hạn như những thực thể kỳ lạ, ma quỷ… Một số truyền thuyết khác lại nói gương có thể lấy đi một phần linh hồn của những người soi vào buổi tối.

Còn theo quan niệm về phong thủy của Trung Quốc thì gương phản chiếu và khuếch đại năng lượng. Những niềm tin cổ xưa cho rằng gương hút năng lượng dương, và vào buổi đêm, khi năng lượng dương yếu đi, thì gương càng dễ ảnh hưởng đến tinh thần của con người. Vì vậy, các chuyên gia phong thủy khuyên là không bao giờ nên đặt gương hướng vào giường ngủ, theo SCMP.

Những niềm tin như trên thường gắn việc soi gương buổi đêm hoặc trong bóng tối với yếu tố tâm linh. Tuy nhiên, theo khoa học thì hiện tượng "nhìn thấy những điều kỳ lạ trong gương khi ít ánh sáng" là có thật, nhưng không mang tính siêu nhiên, mà xuất phát từ cách não bộ hoạt động trong điều kiện ánh sáng yếu.

Theo một nghiên cứu được đăng trên trang web của Thư viện Y khoa Quốc gia Mỹ (NLM), với người bình thường, nếu nhìn chăm chú vào khuôn mặt của chính mình trong gương dưới ánh sáng yếu, thì chỉ sau khoảng một phút là sẽ thấy ảo ảnh những khuôn mặt kỳ lạ. Người quan sát có thể thấy (trong gương) sự biến dạng của khuôn mặt mình, hoặc những ảo giác như quái vật, động vật, khuôn mặt xa lạ hoặc khuôn mặt của người thân và người đã khuất… Hiện tượng này hay được gọi là "ảo giác khuôn mặt kỳ lạ".

Theo Scientific American - một trang web uy tín về thông tin khoa học và công nghệ, cơ chế gây "ảo giác khuôn mặt kỳ lạ" vẫn còn khá mơ hồ. Một lý do có thể là hiệu ứng Troxler - hiện tượng mờ dần của các vật thể và cảnh vật xung quanh khi người ta nhìn chăm chăm kéo dài. Theo đó thì khi ta nhìn chăm chăm vào một khuôn mặt một lúc (khuôn mặt chính mình trong gương chẳng hạn), các tế bào thần kinh thị giác sẽ giảm hoạt động, khiến các đặc điểm trên khuôn mặt mờ dần và biến mất (rồi xuất hiện trở lại khi ta chớp mắt hoặc di chuyển ánh nhìn). Trong trường hợp thiếu thông tin thị giác như vậy - điều dễ xảy ra trong điều kiện thiếu ánh sáng, não sẽ "điền vào chỗ trống" và đôi khi dẫn đến kết quả là ảo giác khuôn mặt kỳ lạ. Điều này cũng gần như việc nhiều người nghe thấy tiếng gọi khi leo núi, đi rừng, dù thực ra không có.

Mà vào buổi đêm hoặc trong điều kiện ánh sáng yếu, não con người có xu hướng nhạy cảm hơn với các tín hiệu mơ hồ, diễn giải chúng thành "mối đe dọa" - đây vốn là phản xạ sinh tồn. Nhiều người tham gia nghiên cứu nhìn vào gương trong điều kiện ánh sáng yếu đã báo cáo rằng họ có cảm giác như một người xa lạ đang nhìn họ từ bên trong hoặc bên ngoài gương, theo một bài viết trên trang của Hiệp hội Tâm lý học Mỹ (APA).

Cho đến nay, khoa học vẫn chưa thấy có bằng chứng nào cho thấy gương có liên quan đến các yếu tố tâm linh. Nhưng xét về thực tế thì đúng là không nên soi gương ban đêm hoặc trong bóng tối, nhất là với những người dễ lo lắng, do các hiệu ứng tâm lý và thị giác như trên, dù thực sự thì không có gì khác thường xảy ra cả.