Từ những đội viên đầu tiên đến thế hệ thiếu nhi thời đại số
Ngày 15/5/1941, tại thôn Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng, Đội Nhi đồng Cứu quốc - tiền thân của Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh chính thức được thành lập dưới sự dìu dắt của lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc. Trải qua 85 năm, từ những đội viên đầu tiên với nhiệm vụ liên lạc, canh gác trong kháng chiến đến thế hệ Gen Alpha lớn lên trong thời đại công nghệ, hành trình của Đội luôn gắn với sự trưởng thành của thiếu nhi Việt Nam qua từng thời kỳ.
Nếu trước đây, hình ảnh đội viên quen thuộc với khăn quàng đỏ, phong trào kế hoạch nhỏ hay những buổi sinh hoạt tập thể, thì thế hệ Alpha hôm nay đang xuất hiện với một diện mạo rất khác: tự tin đứng trên sân khấu thuyết trình công nghệ, lập trình robot, thiết kế mô hình AI và tranh tài trong các cuộc thi sáng tạo quy mô lớn.
Một trong những dấu ấn rõ nét là Vòng Chung kết Cuộc thi Vô địch Quốc gia STEM, AI và Robotics (VSAR) năm học 2025 - 2026 diễn ra tại Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC), Hòa Lạc (Hà Nội). Cuộc thi thu hút hơn 5.000 học sinh đăng ký từ vòng sơ loại, với gần 3.000 thí sinh đến từ 29 tỉnh, thành phố tham gia vòng chung kết quốc gia.
Khi STEM, AI và Robotics trở thành sân chơi hấp dẫn với học sinh phổ thông
Không khí tại VSAR cho thấy STEM và công nghệ không còn là sân chơi xa lạ với học sinh phổ thông. Từ các bạn nhỏ Tiểu học đến THCS rồi THPT, nhiều đội thi đã có thể tự lập trình robot, xây dựng mô hình trí tuệ nhân tạo, phát triển giải pháp năng lượng tái tạo hay thử sức với khoa học vũ trụ thông qua các phần thi có chủ đề hấp dẫn.
Điều đáng chú ý là thế hệ Alpha tiếp cận công nghệ với tâm thế rất tự nhiên. Các bạn lớn lên cùng Internet, điện thoại thông minh và AI, nên việc học lập trình hay Robotics không còn bị xem là điều quá “học thuật”. Với nhiều học sinh, đây giống một hoạt động khám phá, sáng tạo và thể hiện cá tính nhiều hơn là một cuộc thi khô khan.
Tại VSAR, các đội thi không chỉ cạnh tranh về kỹ thuật mà còn phải phối hợp nhóm, giải quyết vấn đề và thuyết trình ý tưởng trước ban giám khảo. Những kỹ năng ấy đang dần trở thành một phần của giáo dục hiện đại, nơi học sinh được khuyến khích tư duy độc lập và học qua trải nghiệm thực tế.
Sự xuất hiện ngày càng nhiều của các sân chơi STEM, Robotics và AI cũng phản ánh sự thay đổi trong cách giáo dục thiếu nhi hiện nay. Bên cạnh kiến thức sách vở, học sinh được tạo điều kiện để tiếp cận khoa học công nghệ từ sớm, chủ động thử nghiệm và biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế.
Một thế hệ đội viên mới đang trưởng thành
85 năm sau ngày thành lập Đội TNTP Hồ Chí Minh, hình ảnh đội viên hôm nay đã có nhiều thay đổi, nhưng tinh thần tiên phong vẫn được tiếp nối theo cách của thời đại mới. Nếu thế hệ thiếu nhi trước đây mang tinh thần xung kích trong học tập, lao động và phong trào tập thể, thì thế hệ Alpha đang thể hiện sự chủ động trong sáng tạo, công nghệ và hội nhập. Các bạn không ngại thử nghiệm, không ngại thất bại và sớm tiếp cận với những lĩnh vực vốn từng khá xa vời với học sinh phổ thông.
Sự xuất hiện ngày càng nhiều của các sân chơi STEM, AI và Robotics cũng cho thấy giáo dục thiếu nhi đang dịch chuyển mạnh mẽ theo hướng trải nghiệm và sáng tạo. Thay vì chỉ tiếp nhận kiến thức một chiều, học sinh được khuyến khích đặt câu hỏi, tự tìm giải pháp và làm việc như những “nhà sáng tạo nhí”.
Từ những cuộc thi như VSAR, có thể thấy một thế hệ đội viên mới đang dần hình thành: tự tin hơn, linh hoạt hơn và mang tư duy toàn cầu ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Những cánh tay giơ cao điều khiển robot, những bài thuyết trình về AI hay các mô hình công nghệ của học sinh hôm nay không chỉ là hình ảnh của một sân chơi học thuật, mà còn phản chiếu diện mạo của thiếu nhi Việt Nam trong kỷ nguyên số - sẵn sàng bước vào tương lai bằng sự sáng tạo, bản lĩnh và tinh thần tiên phong của tuổi trẻ.
