Nhiều nhóm chia sẻ sách điện tử trên mạng xã hội đã rục rịch đóng cửa hoặc xóa các đầu sách. Nhiều cư dân mạng cũng đang xôn xao vì việc “từ giờ không biết lấy sách ở đâu”. Lý do của làn sóng này là vì Bộ Công an đưa ra Dự thảo Nghị định quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân, tổ chức lấy ý kiến đến ngày 26/3.
Trong Dự thảo, có đề xuất phạt tiền từ 10 đến 20 triệu đồng đối với hành vi “Số hóa và phát tán trái phép các loại ấn phẩm định dạng in (sách, báo, tạp chí) thành định dạng điện tử (E-book, PDF) để chia sẻ miễn phí hoặc bán kiếm lời” (thuộc Điều 14).
Trên các mạng xã hội, nhiều người lo rằng từ nay sẽ gặp khó khăn trong việc tiếp cận sách. Bởi thực tế là trên mạng lâu nay vẫn có những nhóm phi lợi nhuận, thường tập trung chia sẻ giáo trình đại học, sách học thuật, hoặc những đầu sách đã ngừng xuất bản từ lâu.
Có thể thấy, nhóm chịu ảnh hưởng rõ nhất trước tiên là sinh viên, đặc biệt là những người học tại các tỉnh xa trung tâm. Giáo trình có thể có giá khá cao, nhất là đối với các bạn sinh viên phải tự trang trải, mà nhiều đầu sách chuyên ngành lại không được bán ở các nhà sách địa phương.
Tiếp theo là những người thường mày mò tự nghiên cứu, như nhà văn, nhà báo, người làm công tác xã hội…, có thể cần tiếp cận tài liệu học thuật mà rất khó mua từ nước ngoài. Còn nữa là những người ở các đô thị lớn nhưng khó dành ra một phần thu nhập để mua sách.
Nhưng cũng phải khẳng định một điều rõ ràng: Bảo vệ bản quyền là điều chính đáng và cần thiết. Tác giả và nhà xuất bản có quyền được hưởng thành quả từ lao động sáng tạo của mình, đây là điều không có gì để tranh cãi và vẫn được đảm bảo ở hầu hết các nước trên thế giới. Nên việc bảo vệ tác giả và nuôi dưỡng văn hóa đọc là rất cần thiết, chỉ có điều, mong rằng theo cách nào đó, sách hợp pháp sẽ trở nên dễ tiếp cận hơn với những người thực sự cần.
Ngoài ra, người đọc vẫn có thể duy trì thói quen đọc theo các cách phù hợp, tiết kiệm chi phí như: Chọn lọc đầu sách, đọc kết hợp sách giấy với ebook có bản quyền, tận dụng thư viện, trao đổi sách với bạn bè (mỗi người mua một ít rồi trao đổi), chia sẻ link mua sách, giới thiệu đầu sách hay…
Nói chung, tôn trọng bản quyền cũng là cách ủng hộ người làm sách và việc “lan tỏa tri thức” bền vững. Nên nếu/ khi Dự thảo được thông qua, mỗi người cũng nên hiểu rõ ranh giới và chủ động điều chỉnh để vừa duy trì việc đọc của mình, vừa đảm bảo quyền lợi của những người làm sách.
