Từ những nội dung cợt nhả vượt quá giới hạn
Không gian mạng vốn là nơi người trẻ tự do thể hiện sự sáng tạo, khiếu hài hước và cá tính cá nhân. Thế nhưng, ranh giới giữa một trò đùa duyên dáng mang lại năng lượng tích cực và một phát ngôn gây tổn thương rất mong manh.
Câu chuyện bắt đầu từ những đoạn clip ngắn xuất hiện trên các nền tảng mạng xã hội. Vào ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, nhóm TikToker L.N.L. đã tái hiện lại phân đoạn quy tập hài cốt liệt sĩ trở về bên gia đình trong cầu truyền hình “Soi sáng dẫn đường” - chương trình phát sóng trên đài truyền hình với thái độ phản cảm.
Cùng thời điểm, dư luận cũng dành sự chú ý cho hai sinh viên ngành Y, Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội đăng tải các nội dung đùa cợt về việc “lấy ven trật 3 lần”, “xếp giường bệnh vào góc” khi bị bệnh nhân mắng. Những vụ việc này là lời nhắc nhở về cách mỗi người làm chủ nội dung và bảo vệ tương lai của chính mình trên môi trường số.
Đến cái giá phải trả trên đường đời
Không dừng lại ở việc xóa clip hay khóa tài khoản, hai nữ sinh viên ngành Y phải đối mặt với các hình thức kỷ luật nghiêm khắc từ nhà trường từ đình chỉ thực tập, cảnh cáo cho đến nguy cơ bị buộc thôi học.
Phòng an ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Công an tỉnh Ninh Bình đã vào cuộc điều tra, xác minh vi phạm của nhóm TikToker L.N.L, buộc nhóm đăng tải nội dung xin lỗi trên các tài khoản mạng xã hội của bản thân.
Hình phạt lớn nhất đôi khi không phải quyết định kỷ luật, mà là những dấu vết số (digital footprint) còn tồn tại rất lâu sau đó. Những bản ghi màn hình, bài đăng được chia sẻ lại hay kết quả tìm kiếm trên Internet trở thành vết xước lớn trong hồ sơ nhân cách, khép lại nhiều cơ hội học tập và sự nghiệp tương lai của người trong cuộc.
Các nội dung cợt nhả được lan truyền với tốc độ chóng mặt trên mạng xã hội còn ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và cảm xúc của người xem. Đặc biệt, sự tôn trọng dành cho người khác, cho nghề nghiệp hay những giá trị thiêng liêng có nguy cơ bị xem nhẹ.
Sáng tạo nội dung trong khuôn khổ của sự tôn trọng
Môi trường mạng thường tạo ra hiệu ứng mất kiểm soát trực tuyến (online disinhibition effect), khiến chúng ta dễ dãi hơn trong phát ngôn và hành vi.
Khi bạn livestream hay quay video ngắn, bạn sẽ không thấy được phản ứng của người xem. Hiệu ứng này khiến nhiều người không nhận ra lời khiếm nhã, bóc phốt, cợt nhả của mình đang gây tác động hoặc tổn thương người khác đến mức nào, để rồi quên mất mọi hành vi trên không gian số đều để lại hệ lụy ngoài đời thực.
Phó giáo sư Jarungkul Burapawong (Nguyên giáo sư tâm lý học tại Đại học Chulalongkorn, Thái Lan)
Tự do sáng tạo là một đặc quyền của thế hệ Z, thế hệ Alpha. Nhưng sự sáng tạo luôn cần có giới hạn:
1. Tôn trọng ký ức chung của cộng đồng
Lịch sử, văn hóa và lòng biết ơn là những nền tảng kết nối xã hội. Một cộng đồng chỉ có thể đứng vững khi những thành viên trong đó có chung một niềm tự hào, tôn kính. Khi mang những giá trị thiêng liêng ra làm nguyên liệu câu tương tác, điều đó không thể hiện bạn “cá tính” hay “khác biệt” mà đang cắt đứt kết nối và tự tách bạn ra khỏi cộng đồng.
2. Gắn liền sáng tạo với trách nhiệm nghề nghiệp
Dù trên bất kỳ nền tảng nào từ Facebook, TikTok đến Threads..., hãy nhớ hình ảnh cá nhân luôn gắn liền với uy tín của ngành nghề mà bạn đang theo đuổi.
3. Lắng nghe phản hồi từ người xem
Khán giả có “sức đề kháng” cao với các nội dung độc hại. Làn sóng chỉ trích và tẩy chay chính là chiếc màng lọc tự nhiên nhằm loại bỏ những nội dung lệch chuẩn và nâng cao chất lượng nội dung trên không gian mạng.
